OSMANLI SULTAN V.MURAD HAN TUĞRALI GÜMÜŞ KIBLENUMA

19.Yüzyıl. Osmanlı. Sultan V.Murad Han tuğralı. (1876) Esere vurulan tuğra “Osmanlı Gümüş Damgaları” kitabı sayfa 47’de, eserin önemi hakkında bilgi ise aynı kitabın 36. sayfasında mevcuttur. Her biri ayrı ayrı tuğralı, sah ve çeşnili 900 ayar 2 gümüş parçadan müteşekkil. Sürtünmesiz hareket edebilen mıknatıs iğneli döner kadranı, el yapımı renkli arka plana ve sekiz köşeli yıldız oluşturan beyaz kartuşlara sahip, ön tarafı cam ile koruma altına alınmış. Kartuşların içinde elyazısı ile Eski Türkçe “Kıble (Mekke), yönler ve rüzgârlar tatbik edilmiş. Kadranda sırası ile yıldız, karayel, batı, lodos, Kıble, keşişleme, gündoğumu ve poyraz gösterilmiş. Vidalı kapağının merkezinde 12 kollu “Münhani” bir rozet, etrafında ise friz motifleri yer almakta.

Kıblenüma "Kâbe yönünü gösteren" anlamına gelen elde taşınabilir büyüklükte yapılan astronomi aletlerindendir. Zamanı ve mekânı gösteren aletlerin yaygın olmadığı devirlerde Kâbe’nin yönünü doğru olarak belirleyebilmek için 'kıblenüma' denilen bu aletler kullanılırdı. Kıblenümanın temelinde pusula ile güneş saatinin bir araya getirilmesi tekniği yatmaktadır. Osmanlılarda 19. yüzyıl sonlarında mekanik aletlerin ortaya çıkışına kadar kullanılmıştır. Pusula ise en basit tanımıyla üzerinde bir mıknatıs iğnesi olan ve yön bulmak için kullanılan cep saatine benzeyen bir alettir. 

Eserin önemi ve nadirliği hakkında bize kaynak oluşturan; Osmanlı Gümüş Damgaları kitabının 36. sayfasında “Nadir bir örnek de, 1293 / 1876 tarihinde Osmanlı tahtında oturan Sultan V.Murad’ın tuğrası ve “el-Hicaz” yazısının vurulmuş olduğu, Hicaz’da kullanılan bir Maria Theresa taleridir. Taler üzerindeki bu damga Sultan V.Murad’a ait bilinen tek örnektir.”yazmakta, müzayedemizde satışa sunduğumuz eser bu bilgiyi güncellemektedir. Sultan V.Murad’a ait tuğralı gümüş eser olarak ilk defa gün yüzüne çıkan fevkalade kondisyonu, belgesel özelliği ve bilinen tek örnek olması sebebi ile ele geçmez nadirlikte paha biçilmez müzelik bir eserdir.

Ölçüler: 22 x 51 mm.